ته دیگ یکی از محبوبترین بخشهای غذاهای برنجی ایرانی است؛ همان لایه طلایی و برشتهای که در کف قابلمه شکل میگیرد و گاهی حتی از خود برنج هم طرفدار بیشتری دارد. تهدیگ برنج را میتوان به روشهای مختلفی درست کرد؛ از یک تهدیگ ساده با برنج گرفته تا مدلهای زعفرانی، ماستی، تخممرغی، آردی، سیبزمینی و تهدیگ تهچین.
در این مطلب چند روش کاربردی برای طرز تهیه تهدیگ را آموزش میدهیم تا بتوانید با توجه به ذائقه و غذایی که آماده کردهاید، بهترین مدل را انتخاب کنید. مقدار مواد در دستورهای زیر برای ۴ نفر در نظر گرفته شده است.
یکی از ته دیگهای جذاب و متفاوت ته دیگ کدو حلوایی است که قبلا در کتاب کاله آن را مرور کردهایم.

۱. ته دیگ برنج ساده
اگر دنبال سادهترین روش برای درست کردن یک تهدیگ برنج ترد و طلایی هستید، این مدل به مواد زیادی نیاز ندارد و میتوانید آن را با همان برنجی که برای غذای اصلی آماده کردهاید درست کنید.
مواد لازم برای تهیه ته دیگ برنج ساده
- برنج ۳-۴ پیمانه
- روغن ۴-۵ قاشق غذاخوری
- آب به مقدار لازم
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ برنج ساده
این نوع ته دیگ در واقع لایهای از همان چلو است که ته قابلمه برشته میشود. برای درست کردن آن، چیزی به برنج اضافه نمیشود و تنها در صورت دلخواه آشپز، میتوان به آن کمی زعفران و روغن زد تا خوشرنگ شود.
برنج را چند بار با آب بشویید و با مقداری نمک خیس کنید. سپس آن را در قابلمهای از آب جوش بریزید و اجازه دهید دانههای برنج کمی نرم شوند، اما مغز آنها همچنان سفت باشد.
برنج را آبکش کنید و قابلمه را روی حرارت قرار دهید.روغن را کف قابلمه بریزید و اجازه دهید کمی گرم شود.
- برای داشتن تهدیگ برنج، مقداری از برنج آبکششده را کف قابلمه بریزید و سطح آن را با پشت قاشق صاف کنید.
- باقی برنج را روی آن بریزید و با دسته کفگیر چند سوراخ در سطح برنج ایجاد کنید تا بخار بهتر خارج شود.
- در قابلمه را با دمکنی بپوشانید و ابتدا چند دقیقه حرارت را متوسط نگه دارید تا بخار داخل قابلمه ایجاد شود. سپس حرارت را کم کنید و اجازه دهید برنج حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه دم بکشد.
- در پایان، قابلمه را چند دقیقه کنار بگذارید و سپس برنج را در ظرف بکشید و تهدیگ را برگردانید.
نکته: برای اینکه تهدیگ به کف قابلمه نچسبد، مقدار روغن باید به اندازهای باشد که کف قابلمه را کاملاً پوشش دهد. حرارت زیاد نیز میتواند باعث سوختن تهدیگ پیش از برشته شدن کامل آن شود.

۲. طرز تهیه تهدیگ زعفرانی
تهدیگ زعفرانی به دلیل رنگ طلایی، عطر زعفران و طعم متفاوتش یکی از گزینههای مناسب برای مهمانیها و غذاهای مجلسی است. میتوانید این تهدیگ را بهتنهایی با برنج درست کنید یا برای طعم و بافت متفاوت، آن را با ماست و تخممرغ ترکیب کنید.
طرز تهیه تهدیگ زعفرانی
- زعفران دمکرده غلیظ ۲ قاشق غذاخوری
- برنج آبکش شده ۲ پیمانه
- نمک به مقدار لازم
- روغن ۴ تا ۵ قاشق غذاخوری
طرز تهیه تهدیگ زعفرانی
برای تهیه ته دیگ زعفرانی برنج باید موارد زیر را به درستی انجام دهید.
- زعفران را دم کنید و اجازه دهید رنگ و عطر آن کاملاً آزاد شود.
- روغن را کف قابلمه بریزید و روی حرارت متوسط قرار دهید.
- حدود ۲ پیمانه از برنج آبکششده را با زعفران دمکرده مخلوط کنید تا برنج کاملاً زعفرانی شود.
- برنج زعفرانی را کف قابلمه بریزید و با پشت قاشق بهآرامی فشرده و یکدست کنید.
- باقی برنج را روی آن بریزید و مانند برنج معمولی اجازه دهید دم بکشد.
- ابتدا حرارت را کمی بیشتر کنید تا بخار ایجاد شود، سپس حرارت را کم کنید و اجازه دهید تهدیگ حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه بپزد.
- پس از پایان پخت، چند دقیقه صبر کنید و سپس تهدیگ را از قابلمه جدا کنید.
اگر میخواهید تهدیگ زعفرانی مجلسی داشته باشید، استفاده از زعفران دمکرده غلیظ به جای زعفران کمرنگ، تفاوت زیادی در رنگ و عطر نهایی ایجاد میکند.

۳. طرز تهیه ته دیگ ماستی
تهدیگ ماست یا تهدیگ ماستی، یکی از مدلهایی است که در آن برنج با ماست و زعفران ترکیب میشود و در کف قابلمه یک لایه طلایی، منسجم و خوشعطر ایجاد میکند.
طرز تهیه ته دیگ ماستی
- برنج آبکش ۲ پیمانه
- ماست چکیده یا ماست غلیظ ۱ پیمانه
- زعفران دمکرده ۲ قاشق غذاخوری
- روغن ۴ تا ۵ قاشق غذاخوری
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ ماستی
برای تهیه ته دیگ ماستی باید مراحل زیر را طی کنید تا یک تهدیگ خاص و مجلسی برای خود تهیه کنید:
- ماست را در یک کاسه بریزید و با زعفران دمکرده و کمی نمک مخلوط کنید.
- حدود ۲ پیمانه از برنج آبکششده را به مخلوط ماست اضافه کنید و بهآرامی هم بزنید تا دانههای برنج خرد نشوند.
- کف قابلمه روغن بریزید و آن را روی حرارت متوسط قرار دهید.
- مخلوط برنج و ماست را کف قابلمه بریزید و با پشت قاشق کاملاً صاف و فشرده کنید.
- باقی برنج ساده را روی لایه ماستی بریزید.
- قابلمه را با دمکنی بپوشانید و ابتدا اجازه دهید بخار ایجاد شود؛ سپس حرارت را کم کنید و حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه زمان دهید تا برنج دم بکشد و تهدیگ طلایی شود.
- پس از خاموش کردن حرارت، چند دقیقه صبر کنید و سپس تهدیگ را برگردانید.
نکته: برای تهدیگ ماستی، استفاده از ماست غلیظ نتیجه بهتری ایجاد میکند؛ ماست آبکی میتواند باعث شل شدن لایه تهدیگ شود.
۴. طرز تهیه ته دیگ ماست و تخم مرغ
اگر تهدیگ منسجمتر و ضخیمتری دوست دارید، میتوانید ماست را با تخممرغ ترکیب کنید. این مدل یکی از انواع تهدیگ زعفرانی با ماست و تخم مرغ است و بافتی نزدیک به تهچین دارد.
مواد لازم برای تهیه ته دیگ ماست و تخم مرغ
- برنج آبکششده ۲ پیمانه
- ماست چکیده ۱ پیمانه
- تخممرغ ۱ عدد
- زعفران دمکرده ۲ قاشق غذاخوری
- روغن ۴ تا ۵ قاشق غذاخوری
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ ماست و تخم مرغ
در طرز تهیه تهدیگ ماست و تخم مرغ باید مراحل زیر را طی کنید:
- تخممرغ را در یک کاسه هم بزنید.
- ماست، زعفران و کمی نمک را اضافه کنید و مواد را کاملاً مخلوط کنید.
- برنج آبکششده را به این ترکیب اضافه کنید و بهآرامی هم بزنید.
- کف قابلمه روغن بریزید و اجازه دهید گرم شود.
- مخلوط برنج، ماست و تخممرغ را کف قابلمه بریزید و با پشت قاشق کاملاً صاف کنید.
- باقی برنج ساده را روی این لایه بریزید.
- در قابلمه را با دمکنی بپوشانید و ابتدا چند دقیقه روی حرارت متوسط قرار دهید. سپس حرارت را کم کنید و اجازه دهید حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه دم بکشد.
- بعد از پخت، چند دقیقه صبر کنید و سپس تهدیگ را در ظرف برگردانید.

۵. طرز تهیه ته دیگ با آرد یا نان
تهدیگ آردی یکی از روشهای متفاوت تهیه تهدیگ است که در آن آرد در ترکیب کف قابلمه قرار میگیرد و هنگام پخت، لایهای برشته و خوشرنگ ایجاد میکند.
مواد لازم برای تهیه ته دیگ با آرد
- برنج آبکششده ۲ پیمانه
- آرد ۳ قاشق غذاخوری
- آب ۲ تا ۳ قاشق غذاخوری
- زردچوبه نصف قاشق چایخوری
- روغن ۵ قاشق غذاخوری
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ با آرد
- آرد را با آب مخلوط کنید تا یک مایه نسبتاً رقیق و یکدست ایجاد شود.
- زردچوبه و کمی نمک را به آن اضافه کنید.
- کف قابلمه روغن بریزید و آن را گرم کنید.
- مایه آرد را کف قابلمه بریزید و بهآرامی پخش کنید تا یک لایه نازک و یکنواخت ایجاد شود.
- کمی از برنج آبکششده را روی آن بریزید و سطح آن را صاف کنید.
- باقی برنج را اضافه کنید و اجازه دهید برنج با حرارت ملایم دم بکشد.
- بعد از حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه، زمانی که تهدیگ کاملاً طلایی و برشته شد، قابلمه را از روی حرارت بردارید و پس از چند دقیقه تهدیگ را جدا کنید.
نکته: لایه آرد نباید بیش از حد ضخیم باشد؛ در غیر این صورت ممکن است وسط تهدیگ بهخوبی برشته نشود.
اگر وقت ندارید میتوانید از نان لواش برای تهیه ته دیگ استفاده کنید و خیلی ساده مثل ته دیگ سیب زمینی فقط نان را به شکل مناسب ته قابلمه بچینید و ته دیگ نان مناسب را تهیه کنید.

۶. طرز تهیه تهدیگ سیبزمینی
تهدیگ سیبزمینی یکی از محبوبترین انواع تهدیگ برنج است و برای کسانی که تهدیگ ترد و طلایی با بافت متفاوت دوست دارند، انتخاب مناسبی است.
مواد لازم برای تهیه ته دیگ سیب زمینی
- سیبزمینی متوسط ۲ عدد
- برنج آبکششده ۳ تا ۴ پیمانه
- زعفران دمکرده ( اختیاری) ۱ قاشق غذاخوری
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ سیب زمینی
- سیبزمینیها را بشویید، پوست بگیرید و به ورقههای نسبتاً نازک و هماندازه برش بزنید.
- کف قابلمه روغن بریزید و اجازه دهید گرم شود.
- ورقههای سیبزمینی را کنار هم کف قابلمه بچینید، بهطوری که تمام سطح کف قابلمه پوشانده شود.
- کمی نمک و در صورت تمایل مقداری زعفران روی سیبزمینیها بپاشید.
- برنج آبکششده را بهآرامی روی سیبزمینیها بریزید تا جای آنها جابهجا نشود.
- با دسته کفگیر چند سوراخ در برنج ایجاد کنید و در قابلمه را با دمکنی بپوشانید.
- ابتدا حرارت را کمی بالا ببرید تا بخار ایجاد شود، سپس حرارت را کم کنید و اجازه دهید برنج حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه دم بکشد.
- پس از پایان پخت، چند دقیقه صبر کنید و سپس برنج را در ظرف بکشید و تهدیگ سیبزمینی را جدا کنید.
برای تهدیگ سیبزمینی رندهشده نیز میتوانید سیبزمینی را به جای ورقهای، با رنده درشت رنده کنید و پس از گرفتن آب اضافی آن، کف قابلمه پخش کنید.
۷. طرز تهیه تهدیگ تهچین
اگر تهدیگ زعفرانی با بافتی منسجمتر میخواهید، تهدیگ تهچین انتخاب جذابی است. این مدل در واقع لایهای از تهچین است که بدون گوشت یا مرغ در کف قابلمه قرار میگیرد و روی آن برنج ساده ریخته میشود.
مواد لازم برای تهیه ته دیگ ته چین
- برنج آبکششده ۲ پیمانه
- ماست چکیده ۱ پیمانه
- تخممرغ ۱ عدد
- زعفران دمکرده غلیظ ۲ قاشق غذاخوری
- روغن ۵ قاشق غذاخوری
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ ته چین
- در طرز پخت ته دیگ ته چین ابتدا تخممرغ را هم بزنید و ماست، زعفران و کمی نمک را به آن اضافه کنید.
- حدود ۲ پیمانه از برنج آبکششده را با این مواد مخلوط کنید تا تمام دانههای برنج به ترکیب ماست و زعفران آغشته شوند.
- کف قابلمه روغن بریزید و اجازه دهید گرم شود.
- مخلوط تهچین را کف قابلمه بریزید و با پشت قاشق بهخوبی فشرده و صاف کنید.
- باقی برنج ساده را روی آن بریزید.
- در قابلمه را با دمکنی بپوشانید و اجازه دهید ابتدا بخار ایجاد شود. سپس حرارت را کم کنید و حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه زمان دهید تا برنج دم بکشد و لایه تهچین طلایی و برشته شود.
- بعد از خاموش کردن حرارت، چند دقیقه صبر کنید و سپس تهدیگ تهچین را در ظرف برگردانید.
اگر دستور کامل تهچین را میخواهید، میتوانید طرز تهیه تهچین ساده را هم ببینید.

۸. طرز تهیه ته دیگ کاهو
تهدیگ کاهو یکی از روشهای متفاوت برای تهیه تهدیگ برنج است که در آن برگهای کاهو کف قابلمه قرار میگیرند و برنج روی آنها دم میکشد. در اثر حرارت، برگهای کاهو طلایی و برشته میشوند و عطر و طعم متفاوتی به تهدیگ میدهند. این مدل را میتوانید زمانی امتحان کنید که به دنبال یک جایگزین متفاوت برای تهدیگ سیبزمینی یا تهدیگ ساده هستید.
مواد لازم برای تهیه ته دیگ کاهو
- کاهو ۴ تا ۶ برگ بزرگ
- برنج ۳ تا ۴ پیمانه
- روغن ۴ تا ۵ قاشق غذاخوری
- زعفران دمکرده (اختیاری) ۱ قاشق غذاخوری
- نمک به مقدار لازم
طرز تهیه ته دیگ کاهو
- ابتدا برنج را بشویید و با مقداری نمک خیس کنید. سپس آن را در آب جوش بریزید و زمانی که دانههای برنج از بیرون نرم و مغز آن کمی سفت بود، آبکش کنید.
- برگهای کاهو را بشویید و کاملاً خشک کنید. بهتر است از برگهای سالم و نسبتاً بزرگ استفاده کنید تا کف قابلمه را بهخوبی بپوشانند.
- کف قابلمه روغن بریزید و برگهای کاهو را بهصورت یک لایه کنار هم قرار دهید. اگر برگها بزرگ هستند، میتوانید آنها را کمی روی هم قرار دهید تا کف قابلمه کاملاً پوشانده شود.
- کمی نمک و در صورت تمایل مقداری زعفران دمکرده روی برگهای کاهو بریزید.
- برنج آبکششده را بهآرامی روی کاهوها بریزید و بدون اینکه برگها جابهجا شوند، سطح برنج را صاف کنید.
- با دسته کفگیر چند سوراخ در برنج ایجاد کنید و در قابلمه را با دمکنی بپوشانید.
- ابتدا چند دقیقه حرارت را متوسط نگه دارید تا بخار داخل قابلمه ایجاد شود، سپس حرارت را کم کنید و اجازه دهید برنج حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه دم بکشد.
- پس از پایان پخت، چند دقیقه صبر کنید تا تهدیگ کمی از حرارت بیفتد. سپس برنج را در ظرف بکشید و برگهای کاهو را بهآرامی از کف قابلمه جدا کنید.
نکته: برای اینکه تهدیگ کاهو خوب برشته شود، برگها باید کاملاً خشک باشند و کف قابلمه را بهطور کامل بپوشانند. همچنین حرارت را بیش از حد زیاد نکنید؛ چون برگهای کاهو نسبت به تهدیگهای ضخیم سریعتر برشته میشوند.

چند نکته برای داشتن تهدیگ برنج طلایی و ترد
صرفنظر از اینکه کدام مدل تهدیگ برنج را انتخاب میکنید، چند نکته روی نتیجه نهایی تأثیر زیادی دارد:
- حرارت را کنترل کنید: حرارت زیاد باعث میشود کف تهدیگ بسوزد، در حالی که قسمت بالایی هنوز بهاندازه کافی برشته نشده است.
- قابلمه مناسب انتخاب کنید: قابلمهای با کف ضخیم کمک میکند حرارت یکنواختتر به تهدیگ برسد.
- برنج را بیش از حد نپزید: برنجی که هنگام آبکش کردن بیش از اندازه نرم شده باشد، میتواند تهدیگ را خمیری و سنگین کند.
- لایه تهدیگ را خیلی ضخیم نکنید: بهخصوص در مدلهای ماستی و تهچینی، ضخامت زیاد میتواند باعث شود مرکز تهدیگ دیرتر بپزد.
- برای جدا کردن تهدیگ عجله نکنید: بعد از خاموش کردن حرارت، چند دقیقه صبر کنید. این کار به جدا شدن راحتتر تهدیگ از کف قابلمه کمک میکند.
- برای رنگ بهتر از زعفران دمکرده استفاده کنید: زعفران علاوه بر رنگ طلایی، عطر و طعم دلپذیری به تهدیگ میدهد.
نکته برای نچسبیدن تهدیگ به قابلمه روحی
اگر از قابلمه روحی (آلومینیومی) استفاده میکنید، برای اینکه تهدیگ به کف قابلمه نچسبد، قبل از ریختن برنج کف قابلمه را کاملاً با روغن چرب کنید و اجازه دهید روغن کمی گرم شود. همچنین بعد از پخت، بلافاصله برای برگرداندن تهدیگ عجله نکنید؛ قابلمه را چند دقیقه از روی حرارت بردارید و سپس کف آن را کمی با آب سرد خنک کنید. این کار کمک میکند تهدیگ راحتتر از کف قابلمه جدا شود و یکتکه برگردد.
کدام ته دیگ را انتخاب کنیم؟
اگر یک تهدیگ ساده و ترد میخواهید، تهدیگ برنج ساده انتخاب مناسبی است. برای یک گزینه مجلسیتر، تهدیگ زعفرانی یا تهدیگ ماست و تخممرغ را امتحان کنید. تهدیگ سیبزمینی برای کسانی که ترکیب برنج و سیبزمینی را دوست دارند مناسب است و اگر تهدیگی با بافت منسجم و طعم نزدیک به تهچین میخواهید، تهدیگ تهچین گزینه بهتری خواهد بود.