رابطه بستنی و خوشحالی بسیار جالب است؛ احتمالا شما هم تجربه کرده‌اید که خوردن چند قاشق بستنی خوشمزه، به‌‌ویژه در یک روز گرم یا بعد از یک روز خسته کننده، حالتان را بهتر می‌کند. این احساس خوشایند تنها به طعم شیرین بستنی مربوط نمی‌شود؛ مغز ما هنگام خوردن خوراکی‌های لذت‌بخش، واکنش‌هایی نشان می‌دهد که توجه دانشمندان را جلب کرده است. پژوهشگران با بررسی فعالیت مغز هنگام خوردن بستنی تلاش کرده‌اند دلیل این احساس را پیدا کنند. در این مطلب، رابطه بستنی، مغز و احساس خوشحالی را از نگاه علم بررسی می‌کنیم.
چرا خوردن بستنی احساس خوبی ایجاد می‌کند؟
خوردن بستنی برای بسیاری از افراد تجربه‌ای لذت‌بخش است. ترکیب طعم شیرین، بافت نرم و دمای سرد بستنی، حواس چشایی و لامسه دهان را هم‌زمان درگیر می‌کند. مغز این ویژگی‌ها را پردازش می‌کند و اگر طعم و بافت خوراکی را دوست داشته باشیم، احساس رضایت و لذت بیشتری خواهیم داشت.
یکی از دلایل حس خوب در رابطه بستنی و خوشحالی، خنک شدن دهان هنگام خوردن بستنی است. پژوهشگران در مقاله‌ای که سال ۲۰۱۳ در مجله علمی pubmed منتشر کردند، توضیح دادند که سرمای خوراکی‌هایی مانند بستنی می‌تواند احساس طراوت و تازگی ایجاد کند. این اثر به‌‌ویژه زمانی خوشایند است که بدن احساس گرمازدگی یا تشنگی دارد.
جالب است بدانید مغز ما سرمای دهان را مانند سرمای پوست تجربه نمی‌کند. سرمای شدید روی پوست ممکن است ناخوشایند باشد، درحالی که تماس یک خوراکی خنک با دهان می‌تواند احساس مطلوبی ایجاد کند. به‌همین دلیل، گاهی خوردن یک بستنی وانیلی خنک در هوای گرم بیشتر از زمان‌های دیگر می‌چسبد.
البته لذت بستنی خوردن تنها به‌ویژگی‌های فیزیکی آن محدود نمی‌شود. علاقه شخصی به طعم بستنی مانند بستنی توت‌فرنگی، بستنی باقلوا یا بستنی شکلاتی خاطرات خوش و شرایطی که در آن بستنی می‌خوریم، هم می‌توانند بر تجربه ما تاثیر بگذارند. برای مثال، بستنی خوردن در جمع دوستان ممکن است احساس متفاوتی نسبت به خوردن همان بستنی در تنهایی داشته باشد.
چرا بستنی ما را یاد خاطرات خوش می‌اندازد؟
گاهی طعم یک بستنی ساده می‌تواند ما را به سال‌های کودکی، عصرهای تابستان یا خاطرات خوش دورهمی‌های خانوادگی ببرد. دلیل این رابطه در بستنی و خوشحالی، ارتباط میان حواس چشایی و بویایی با حافظه و احساسات است. طعم و بوی خوراکی‌ها می‌توانند خاطرات گذشته را زنده کنند و احساسات مربوط به آن لحظات را دوباره به یادمان بیاورند.
پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در مجله علمی Cognition and Emotion منتشر شد، ارتباط میان خاطرات نوستالژیک غذایی و احساس آرامش را بررسی کرد. نتایج این مطالعه نشان داد خاطرات خوش مرتبط با غذا می‌توانند از طریق تقویت احساس ارتباط اجتماعی، حس آرامش بیشتری ایجاد کنند. البته این پژوهش مخصوص بستنی نبود و تجربه افراد از خوراکی‌های مختلف را بررسی می‌کرد.
بنابراین، اگر بستنی خوردن شما را خوشحال می‌کند، ممکن است بخشی از این احساس به خاطرات دلپذیری برگردد که با طعم آن گره خورده‌اند. گاهی لذت یک خوراکی فقط به مزه آن نیست، بلکه به احساسی مربوط می‌شود که در ذهن ما زنده می‌کند.
هنگام خوردن بستنی چه اتفاقی در مغز می‌افتد؟
خوردن بستنی می‌تواند بخش‌هایی از سیستم پاداش مغز را فعال کند و رابطه بین و بستنی و خوشحالی را شکل دهد. این سیستم مجموعه‌ای از نواحی و ارتباطات عصبی است که در پردازش تجربه‌های لذت‌بخش، یادگیری و انگیزه نقش دارند. وقتی خوراکی خوش‌طعمی می‌خوریم، مغز ویژگی‌های آن را ارزیابی می‌کند و ممکن است تمایل ما برای تکرار آن تجربه افزایش پیدا کند.
پژوهشگران برای بررسی رابطه بستنی و فعالیت مغز از روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی یا FMRI استفاده کرده‌اند. این روش با بررسی تغییرات جریان خون مرتبط با فعالیت مغز، نشان می‌دهد کدام نواحی هنگام انجام یک فعالیت بیشتر درگیر می‌شوند.
پژوهش تصویربرداری مغزی درباره بستنی وانیلی
یکی از نخستین بررسی‌هایی که توجه رسانه‌ها را به رابطه بستنی و خوشحالی جلب کرد، پژوهشی در سال ۲۰۰۵ در انگلستان بود.
در این بررسی که شرکت یونیلیور از آن حمایت کرد، پژوهشگران فعالیت مغز هشت نفر را هنگام خوردن بستنی وانیلی بررسی کردند. گزارش‌های منتشرشده نشان دادند خوردن بستنی با فعالیت بخش‌هایی از مغز، از جمله قشر اوربیتوفرونتال، همراه بود. این ناحیه در ارزیابی خوشایند بودن تجربه‌ها و ارزش پاداش نقش دارد.
نتیجه این آزمایش در رسانه‌ها با عنوان‌هایی مانند خوشحال شدن با یک قاشق بستنی بازتاب پیدا کرد. حتی بعضی گزارش‌ها واکنش مغز هنگام خوردن بستنی را با تجربه‌هایی مانند برنده شدن در قرعه کشی یا گوش دادن به موسیقی محبوب مقایسه کردند. با این حال، تعداد محدود شرکت‌کنندگان و نبود اطلاعات کامل درباره روش و نتایج پژوهش، امکان نتیجه‌گیری قطعی را کاهش می‌دهد. از طرف دیگر، فعال شدن نواحی مشابه در مغز به این معنی نیست که همه تجربه‌ها به یک اندازه خوشحال‌کننده هستند.
پژوهش درباره بستنی و سیستم پاداش مغز
پژوهش دیگری در سال ۲۰۱۲ در مجله American Journal of Clinical Nutrition منتشر شد. در این مطالعه، دانشمندان فعالیت مغز ۱۵۱ نوجوان با وزن طبیعی را هنگام دریافت میلک‌شیک تهیه شده با بستنی بررسی کردند.
نتایج نشان داد دریافت میلک‌شیک، نواحی مرتبط با پاداش را در مغز فعال می‌کند. نکته جالب این بود که نوجوانانی که دفعات بیشتری بستنی می‌خوردند، هنگام دریافت میلک‌شیک پاسخ عصبی ضعیف‌تری در بعضی از این نواحی نشان دادند.
این یافته نشان می‌دهد ارتباط میان مصرف بستنی و سیستم پاداش مغز پیچیده‌تر از آن است که تصور می‌کنیم. البته پژوهشگران فقط ارتباط میان دفعات مصرف بستنی و پاسخ مغز را مشاهده کردند. نتایج ثابت نمی‌کند که خوردن مکرر بستنی علت مستقیم کاهش این پاسخ است یا افراد از بستنی لذت کمتری می‌برند.
در مجموع، این مطالعات نشان می‌دهند که مغز هنگام خوردن بستنی واکنش‌هایی مرتبط با پاداش نشان می‌دهد اما نمی‌توان از روی تصاویر مغزی درباره میزان خوشحالی یا شادی پایدار افراد قضاوت کرد.
آیا فقط بستنی می‌تواند احساس خوشحالی ایجاد کند؟
بستنی تنها خوراکی نیست که می‌تواند در ما احساس لذت ایجاد کند. مغز هنگام خوردن خوراکی‌های خوش‌طعم دیگری مانند شکلات، میوه‌های شیرین یا دسرهای مورد علاقه هم واکنش‌هایی مرتبط با پردازش پاداش نشان می‌دهد. به‌همین دلیل، نمی‌توان احساس خوشایند پس از خوردن بستنی را ویژگی منحصربه‌فرد این خوراکی دانست.
میزان لذت بردن از غذا به عوامل مختلفی مانند طعم، عطر، بافت، میزان گرسنگی و علاقه شخصی بستگی دارد. برای مثال، ممکن است فردی از خوردن بستنی وانیلی بیشتر لذت ببرد، درحالی‌که فرد دیگری شکلات یا میوه خنک را ترجیح دهد.
از طرف دیگر، تجربه خوشایند خوردن یک خوراکی همیشه به ترکیبات آن مربوط نمی‌شود. گاهی فضای آرام، همراهی با دوستان یا حتی خاطره‌ای که از یک طعم داریم، باعث می‌شود از خوردن آن بیشتر لذت ببریم.
بنابراین، چیزی که اهمیت دارد تجربه شخصی فرد از خوردن خوراکی محبوبش است، نه وجود ماده‌ای خاص که به‌تنهایی باعث خوشحالی شود.
آیا بستنی باعث ترشح هورمون شادی می‌شود؟
گاهی می‌شنویم که بستنی با افزایش سروتونین یا دوپامین باعث ترشح هورمون شادی می‌شود. این توضیح تا حد زیادی عملکرد پیچیده مغز را ساده‌سازی می‌کند. در نتیجه می‌تواند دلیلی برای رابطه بین بستنی و خشوحالی باشد.
سروتونین و دوپامین از پیام‌رسان‌های شیمیایی سیستم عصبی هستند. این مواد در فرایندهای مختلفی مانند تنظیم خلق‌وخو، انگیزه، یادگیری و پردازش پاداش نقش دارند. با این‌حال، هیچ‌کدام را نمی‌توان به‌تنهایی مسئول احساس خوشحالی دانست.
دوپامین بیشتر با انگیزه، یادگیری از پاداش و تمایل به تکرار تجربه‌های خوشایند ارتباط دارد. نقش سروتونین در خلق‌وخو هم پیچیده است و نمی‌توان آن را تنها به احساس شادی محدود کرد.
پژوهش‌هایی که درباره خوردن بستنی و فعالیت مغز انجام شده‌اند، بیشتر تغییرات فعالیت نواحی مغزی را بررسی کرده‌اند. این مطالعات به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که خوردن بستنی مقدار مشخصی سروتونین یا دوپامین آزاد می‌کند.
بنابراین، بهتر است به‌جای اینکه بگوییم بستنی هورمون شادی ترشح می‌کند، توضیح دهیم که خوردن بستنی دلخواه می‌تواند سیستم پاداش مغز را درگیر کند و تجربه‌ای لذت‌بخش ایجاد کند.
آیا بستنی خوردن هنگام ناراحتی انتخاب خوبی است؟
بعضی افراد وقتی ناراحت، خسته یا تحت فشار روانی هستند، سراغ خوراکی‌های موردعلاقه خود می‌روند. در روان‌شناسی تغذیه، به خوراکی‌هایی که افراد با احساس آرامش یا خاطرات خوش ارتباط می‌دهند، Comfort Food یا خوراکی‌های آرامش‌بخش می‌گویند. بستنی برای بعضی افراد در همین گروه قرار می‌گیرد.
برای مثال، ممکن است خوردن بستنی مورد علاقه‌تان بعد از یک روز کاری سخت، احساس خوبی ایجاد کند. این تجربه گاهی به طعم خوراکی و گاهی به خاطرات یا شرایط خوشایندی مربوط می‌شود که با آن ارتباط دارید.
بااین‌حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند تاثیر خوراکی‌های آرامش‌بخش بر خلق‌وخو همیشه به اندازه‌ای نیست که تصور می‌کنیم. در مطالعه‌ای که سال ۲۰۱۴ در مجله Health Psychology منتشر شد، پژوهشگران تاثیر خوراکی‌های موردعلاقه را بر حال روحی شرکت‌کنندگان بررسی کردند.
نتایج نشان داد حال روحی افراد پس از خوردن خوراکی آرامش‌بخش بهتر شد اما میزان این بهبود بیشتر از زمانی نبود که خوراکی دیگری خوردند یا چیزی نخوردند. این یافته نشان می‌دهد گذشت زمان و فرایند طبیعی بهتر شدن احساسات هم می‌تواند در تغییر خلق‌وخو نقش داشته باشد.
بنابراین، خوردن بستنی هنگام ناراحتی ممکن است تجربه دلپذیری باشد اما نمی‌توان آن را راهی مطمئن برای بهتر شدن خلق‌وخو دانست. اگر ناراحتی، بی‌انگیزگی یا افت خلق‌وخو برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بهتر است برای دریافت کمک تخصصی اقدام کنیم.
آیا خوردن بستنی بیشتر باعث خوشحالی بیشتر می‌شود؟
خیر. شواهد علمی نشان نمی‌دهند که با افزایش مقدار بستنی مصرفی، احساس خوشحالی هم بیشتر می‌شود.
همان پژوهش سال ۲۰۱۲ نشان داد دفعات بیشتر مصرف بستنی با پاسخ ضعیف‌تر برخی نواحی مرتبط با پاداش هنگام دریافت میلک‌شیک ارتباط دارد. البته این یافته به‌معنی از بین رفتن لذت بستنی خوردن یا ایجاد وابستگی در همه افراد نیست.
از طرف دیگر، بسیاری از بستنی‌های لبنی حاوی شکر افزوده و چربی هستند. مصرف بیش‌ازحد این خوراکی‌ها می‌تواند دریافت انرژی و قند روزانه را افزایش دهد. میزان شکر و چربی بستنی‌ها هم بسته به نوع محصول و مواد اولیه متفاوت است.
سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند مقدار قندهای آزاد در رژیم غذایی کمتر از ۱۰ درصد انرژی دریافتی روزانه باشد. این توصیه مربوط به مجموع قندهای آزاد مصرفی در طول روز است، نه فقط قند موجود در بستنی. برای آشنایی بیشتر با ترکیبات این خوراکی، می‌توانید مطلب ارزش غذایی و خواص بستنی را مطالعه کنید.
برای لذت بردن از بستنی نیازی نیست مقدار زیادی از آن بخورید. انتخاب طعم مورد علاقه و مصرف متعادل، راه مناسب‌تری برای گنجاندن این خوراکی در یک برنامه غذایی متنوع است.
چطور بستنی خوردن را به تجربه‌ای دلپذیرتر تبدیل کنیم؟
لذت خوردن بستنی تنها به مقدار یا شیرینی آن بستگی ندارد. گاهی انتخاب طعم مورد علاقه، توجه به بافت بستنی و خوردن آن در فضایی آرام می‌تواند تجربه خوشایندتری ایجاد کند.
اگر بستنی را با عجله می‌خورید، یک بار امتحان کنید که با آرامش بیشتری از طعم و بافت آن لذت ببرید. می‌توانید بستنی را به‌عنوان بخشی از یک میان‌وعده یا دورهمی دوستانه انتخاب کنید. ترکیب بستنی با میوه تازه یا تهیه دسرهای خانگی هم راهی برای تجربه طعم‌های متفاوت است.
در نهایت، بستنی می‌تواند یکی از لذت‌های کوچک روزمره باشد. پژوهش‌های علمی ارتباط خوردن بستنی با فعالیت بخش‌های مرتبط با پاداش در مغز را نشان داده‌اند. خاطرات خوش، علاقه شخصی و شرایط خوردن بستنی هم می‌توانند بر این تجربه تاثیر بگذارند. با این‌حال، احساس لذت کوتاه‌مدت را نباید با خوشحالی پایدار یا بهبود سلامت روان یکسان دانست.
سوالات متداول درباره بستنی و خوشحالی
در این بخش به چند سوال دیگر درباره تاثیر بستنی بر احساس لذت و خلق‌وخو پاسخ می‌دهیم تا بهتر متوجه این مطلب شوید.
۱. آیا بستنی وانیلی بیشتر از بستنی شکلاتی باعث خوشحالی می‌شود؟
شواهد علمی کافی برای چنین مقایسه‌ای وجود ندارد. علاقه شخصی به طعم وانیلی، شکلاتی یا سایر طعم‌ها می‌تواند بر میزان لذت فرد از خوردن بستنی تاثیر بگذارد.
۲. آیا بستنی بدون شکر افزوده هم می‌تواند احساس خوبی ایجاد کند؟
بله. اگر طعم و بافت آن را دوست داشته باشید، بستنی بدون شکر افزوده هم می‌تواند تجربه‌ای لذت‌بخش باشد. شیرینی تنها عامل موثر بر احساس خوشایند خوردن بستنی نیست.
۳. آیا بستنی یخی و بستنی شیری تاثیر یکسانی بر مغز دارند؟
هر ۲ می‌توانند به‌دلیل سرمای خوشایند و طعم دلخواه، تجربه لذت‌بخشی ایجاد کنند. با این‌حال، شواهد کافی برای مقایسه مستقیم تاثیر این ۲ نوع بستنی بر میزان خوشحالی وجود ندارد.
اومدم تو این سایت گشنه ام شد!