لبو یا چغندر قرمز یکی از سبزیجات ریشهای پرطرفدار در فصلهای سرد سال است که بیشتر بهصورت پخته مصرف میشود. رنگ قرمز و بنفش لبو به وجود رنگدانههایی مانند بتالائینها مربوط است و این ماده غذایی علاوه بر فیبر، فولات و برخی مواد معدنی، حاوی نیترات طبیعی نیز هست.
بخش زیادی از شهرت لبو به ترکیباتی مانند نیترات و رنگدانههای آنتیاکسیدانی آن مربوط میشود؛ بااینحال، بهتر است فواید آن را واقعبینانه در نظر بگیریم. لبو یک ماده غذایی مغذی است، اما نمیتوان آن را جایگزین درمان بیماریها یا دارو دانست.
در این مطلب درباره خواص و مضرات لبو، طبع لبو، فواید لبو پخته، خواص آب لبو، ارزش غذایی چغندر قرمز و نکات مصرف آن میخوانید.
لبو چیست؟
لبو همان ریشه خوراکی چغندر قرمز است که معمولا پس از پخت مصرف میشود. چغندر با انواع مختلفی کشت میشود و همه انواع آن الزاماً برای مصرف به شکل لبو استفاده نمیشوند.
رنگ قرمز پررنگ لبو بهدلیل وجود رنگدانههایی به نام بتالائین است. بتالائینها با بتاکاروتن تفاوت دارند و نمیتوان آنها را نوعی بتاکاروتن دانست.
یکی از ترکیبات مهم چغندر، نیترات طبیعی است. بدن میتواند بخشی از نیترات غذایی را از مسیر نیتریت و سپس اکسید نیتریک تبدیل کند. اکسید نیتریک در گشادشدن عروق و تنظیم جریان خون نقش دارد.
آشنایی با خواص لبو
لبو بهدلیل داشتن فیبر، فولات، ترکیبات گیاهی و نیترات طبیعی میتواند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشد. مهمترین فوایدی که درباره آن مطرح میشود عبارتاند از:
۱. لبو و سلامت قلب و فشار خون
به همین دلیل، اگر میپرسید لبو برای یبوست خوبه؟ پاسخ این است که لبو بهدلیل داشتن فیبر میتواند به تامین فیبر روزانه کمک کند، اما درمان اختصاصی یبوست محسوب نمیشود.
۲. لبو و عملکرد ورزشی
نیترات موجود در چغندر به همین دلیل در مطالعات مربوط به عملکرد ورزشی نیز بررسی شده است. تبدیل نیترات به اکسید نیتریک میتواند بر جریان خون و عملکرد عروق اثر بگذارد و برخی مطالعات اثرات مثبتی را بر عملکرد ورزشی، بهویژه در فعالیتهای استقامتی، بررسی کردهاند.
بااینحال، میزان اثر به عواملی مانند مقدار مصرف، نوع فعالیت و شرایط فرد بستگی دارد و نمیتوان مصرف لبو را بهعنوان یک مکمل ورزشی ضروری در نظر گرفت.
۳. لبو برای کمخونی
یکی از باورهای رایج درباره لبو این است که بهدلیل رنگ قرمز آن، آهن زیادی دارد و میتواند کمخونی را درمان کند. این برداشت درست نیست.
لبو حاوی مقداری آهن و فولات است، اما منبع بسیار غنی آهن محسوب نمیشود و نمیتوان از آن بهعنوان درمان کمخونی فقر آهن استفاده کرد. در صورت ابتلا به کمخونی، ابتدا باید علت آن مشخص شود و در صورت نیاز، درمان مناسب زیر نظر پزشک انجام شود.
پس اگر سؤال شما این است که لبو برای کمخونی خوبه؟ میتوان گفت مصرف آن بهعنوان بخشی از یک رژیم متنوع مفید است، اما جایگزین منابع غنی آهن یا مکمل آهن نیست.
۴. خواص لبو برای زنان
لبو میتواند مانند سایر سبزیجات در یک رژیم غذایی متنوع برای زنان مفید باشد. فولات موجود در آن یکی از مواد مغذی مهم برای بدن است و در دوران بارداری نیز نیاز به فولات افزایش پیدا میکند.
بااینحال، نمیتوان لبو را بهعنوان ماده غذایی مخصوص زنان یا درمان مشکلاتی مانند کمخونی، اختلالات هورمونی یا مشکلات باروری معرفی کرد.
۵. ترکیبات آنتیاکسیدانی لبو
رنگدانههای بتالائین و سایر ترکیبات گیاهی موجود در چغندر دارای فعالیت آنتیاکسیدانی هستند. پژوهشهای آزمایشگاهی و حیوانی درباره اثرات ضدالتهابی و ضدسرطانی این ترکیبات نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند، اما این نتایج به معنی اثبات توانایی لبو برای پیشگیری یا درمان سرطان در انسان نیست.
بنابراین عباراتی مانند «لبو از سرطان جلوگیری میکند» یا «آب لبو سرطان را درمان میکند» علمی و دقیق نیستند.
خواص لبو پخته چیست؟
بیشتر لبوهایی که در ایران مصرف میکنیم بهصورت پخته هستند. پختن لبو آن را نرمتر و مصرفش را راحتتر میکند، اما حرارت میتواند بر مقدار برخی ترکیبات حساس به گرما اثر بگذارد. میزان این تغییر به روش پخت، دما و مدت زمان پخت بستگی دارد.
از طرف دیگر، لبو پخته همچنان میتواند منبعی از فیبر، فولات و سایر مواد مغذی باشد.
خواص لبو پخته را میتوان بهطور خلاصه اینطور بیان کرد:
- تامین بخشی از فیبر مورد نیاز روزانه
- تامین فولات و برخی مواد معدنی
- داشتن ترکیبات گیاهی و رنگدانههای بتالائین
- تأمین نیترات طبیعی
- کمک به افزایش تنوع سبزیجات در رژیم غذایی
- کمک به تأمین فیبر مورد نیاز برای عملکرد طبیعی دستگاه گوارش
اگر لبو را با مقدار زیادی شکر یا شیره مصرف کنید، مقدار قند و انرژی دریافتی آن افزایش پیدا میکند؛ بنابراین برای مصرف روزمره بهتر است در افزودن شیرینکنندهها زیادهروی نکنید.
خواص آب لبو چیست؟
آب لبو حاوی بخشی از ترکیبات محلول در آب چغندر است و بهدلیل داشتن نیترات مورد توجه پژوهشهای تغذیهای قرار گرفته است. بیشتر مطالعات مربوط به فشار خون نیز روی آب چغندر انجام شدهاند، نه لزوما لبو پخته به شکل کامل.
یکی از تفاوتهای مهم آب لبو با لبو کامل این است که هنگام آبگیری، مقدار زیادی از فیبر موجود در بافت چغندر از نوشیدنی جدا میشود. بنابراین نمیتوان گفت آب لبو از هر نظر بهتر از خود لبو است.
آیا آب لبو برای فشار خون مفید است؟
شواهد پژوهشی نشان میدهند نیترات موجود در آب چغندر میتواند در برخی افراد باعث کاهش فشار خون سیستولیک شود. بااینحال، مقدار مصرف در مطالعات مختلف متفاوت بوده و آب لبو نباید جایگزین داروهای فشار خون شود.
اگر داروی فشار خون مصرف میکنید، بهخصوص اگر فشار خونتان پایین است، بهتر است مصرف مقدار زیاد آب چغندر را با پزشک یا متخصص تغذیه در میان بگذارید.
آیا آب لبو برای کبد مفید است؟
گاهی گفته میشود آب لبو کبد را «پاکسازی» یا «سمزدایی» میکند. چنین ادعای قطعیای پشتوانه کافی ندارد.
کبد و کلیهها بهطور طبیعی در فرایندهای متابولیک و دفع مواد زائد بدن نقش دارند و نوشیدن آب لبو باعث «شستوشوی کبد» نمیشود.
لبو میتواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد، اما بهتر است از عباراتی مانند سمزدایی کبد، پاکسازی کبد یا درمان کبد چرب با آب لبو استفاده نکنیم.
بهترین زمان مصرف آب لبو
برای آب لبو زمان مشخص و اثباتشدهای که برای همه افراد بهترین باشد وجود ندارد. اگر آب لبو را برای تامین بخشی از مواد مغذی رژیم غذایی مصرف میکنید، میتوانید آن را در کنار یک رژیم متعادل مصرف کنید.
اگر هدف شما مصرف آب چغندر برای اثرات مرتبط با عملکرد ورزشی یا فشار خون است، مقدار و زمان مصرف در پژوهشهای مختلف متفاوت بوده است و نمیتوان یک زمان ثابت را برای همه افراد توصیه کرد.
مضرات لبو چیست؟
لبو برای بیشتر افراد سالم، در مقدار معمول غذایی، مادهای بیخطر است. بااینحال، مانند هر ماده غذایی دیگری ممکن است برای بعضی افراد نیاز به احتیاط داشته باشد.
آیا لبو برای کلیه ضرر دارد؟
چغندر حاوی اگزالات است و اگزالات غذایی میتواند در تشکیل برخی انواع سنگ کلیه، بهویژه سنگهای کلسیم اگزالات، نقش داشته باشد. اما این به معنی آن نیست که همه افراد با مصرف لبو دچار سنگ کلیه میشوند.
اگر سابقه سنگ کلیه دارید، نوع سنگ اهمیت زیادی دارد و ممکن است پزشک یا متخصص تغذیه مقدار اگزالات رژیم غذایی شما را تنظیم کند. راهنمای موسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا نیز بر تنظیم رژیم غذایی بر اساس نوع سنگ کلیه تأکید میکند.
بنابراین اگر سابقه سنگ کلیه دارید، بهتر است مقدار مصرف لبو را با توجه به شرایط خودتان تنظیم کنید.
آیا لبو برای کبد ضرر دارد؟
برای افراد سالم، شواهدی وجود ندارد که مصرف معمول لبو به کبد آسیب بزند. همچنین نمیتوان گفت لبو باعث «چربی گرفتن کبد» یا پاکسازی آن میشود.
اگر بیماری زمینهای کبدی دارید یا رژیم غذایی درمانی خاصی دنبال میکنید، مقدار مصرف هر ماده غذایی باید متناسب با شرایط شما تعیین شود.
آیا لبو برای معده ضرر دارد؟
لبو معمولاً غذای قابلتحملی است، اما مصرف مقدار زیاد آن یا آب لبو ممکن است در برخی افراد باعث ناراحتی گوارشی شود.
فیبر موجود در لبو نیز اگر بهطور ناگهانی و در مقدار زیاد وارد رژیم غذایی شود، ممکن است در بعضی افراد باعث نفخ یا تغییر در اجابت مزاج شود.
چه کسانی باید در مصرف لبو احتیاط کنند؟
افراد زیر بهتر است درباره مقدار مصرف لبو با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند:
- افرادی که سابقه سنگ کلیه، بهخصوص سنگ کلسیم اگزالات، دارند
- افرادی که به چغندر حساسیت غذایی دارند
- افرادی که داروهای مرتبط با فشار خون مصرف میکنند و قصد مصرف مقدار زیادی آب چغندر دارند
- افرادی که بیماری زمینهای یا رژیم غذایی درمانی خاصی دارند
این توصیه به معنی ممنوع بودن لبو برای این افراد نیست؛ مقدار و شرایط مصرف اهمیت دارد.
طبع لبو سرد است یا گرم؟
در طب سنتی، درباره طبع چغندر و لبو دیدگاههایی وجود دارد و نمیتوان این دیدگاهها را با یافتههای پزشکی مدرن یکسان دانست.
در منابع طب سنتی، درباره طبع چغندر و لبو اختلاف نظرهایی وجود دارد و گاهی طبع لبو پخته و خام به شکل متفاوتی بیان میشود. بنابراین اگر هدف شما دانستن طبع لبو از دیدگاه طب سنتی است، بهتر است این موضوع را در چارچوب همان مکتب توضیح داد، نه بهعنوان یک ویژگی علمی اثباتشده در پزشکی مدرن.
طبع لبو پخته
در دیدگاههای رایج طب سنتی، برای لبو پخته معمولاً طبعی متفاوت از چغندر خام در نظر گرفته میشود. میزان و نوع این تفاوت نیز در منابع مختلف یکسان نیست.
بنابراین بهتر است درباره طبع لبو از عباراتی مانند «در طب سنتی چنین دیدگاهی وجود دارد» استفاده شود و آن را با مفاهیم پزشکی مدرن مانند فشار خون یا عملکرد کبد ترکیب نکنیم.
مصلح لبو چیست؟
در منابع طب سنتی، خوراکیهایی مانند عسل بهعنوان مصلح لبو معرفی شدهاند. مفهوم «مصلح» مربوط به چارچوب طب سنتی است و نباید آن را معادل یک اثر درمانی اثباتشده در پزشکی مدرن دانست. طرز تهیه لبو با عسل را در کتاب کاله بخوانید. اگر دوست دارید بدانید روشهای از بین بردن سردی لبو چیست حتما به مقاله دیگر ما مراجعه کنید.
ارزش غذایی لبو در ۱۰۰ گرم
مقدار مواد مغذی لبو به خام یا پخته بودن آن و روش آمادهسازی بستگی دارد. برای نمایش ارزش غذایی، بهتر است در جدول مشخص شود که اعداد مربوط به لبوی خام یا پخته هستند و دادهها از یک مرجع تغذیهای معتبر گرفته شوند.
بهطور کلی، لبو:
- کالری نسبتاً کمی دارد
- منبع کربوهیدرات و قندهای طبیعی است
- مقداری فیبر غذایی دارد
- حاوی فولات است
- مقدار کمی آهن و سایر مواد معدنی دارد
- چربی بسیار کمی دارد
- کلسترول ندارد
- حاوی ترکیبات گیاهی مانند بتالائینها و نیترات طبیعی است
نکته مهم این است که رنگ قرمز لبو به معنی بالا بودن مقدار آهن آن نیست. همچنین نباید بهدلیل وجود فولات و آهن، لبو را درمانکننده کمخونی معرفی کرد.
آیا لبو برای کودکان مفید است؟
لبو میتواند در چارچوب یک رژیم غذایی متنوع، بخشی از غذای کودک باشد. اما مقدار و شکل مصرف آن به سن کودک و مرحله تغذیه تکمیلی بستگی دارد.
برای شروع غذای کمکی، بهتر است دستورالعملهای متخصص اطفال و توصیههای مربوط به تغذیه تکمیلی رعایت شود و صرفاً بهدلیل وجود آهن یا ویتامینها، لبو بهعنوان غذای درمانی کودک معرفی نشود.
برای کودکان بزرگتر، لبو پخته و نرم میتواند در کنار سایر سبزیجات، حبوبات، غلات، منابع پروتئین و میوهها در برنامه غذایی قرار بگیرد.
آیا مصرف لبو در بارداری مفید است؟
لبو میتواند مانند سایر سبزیجات بخشی از یک رژیم غذایی متنوع در دوران بارداری باشد و فولات موجود در آن نیز یک ماده مغذی مهم است.
بااینحال، نباید مصرف لبو یا آب چغندر را درمان یا پیشگیری قطعی از فشار خون بارداری و پرهاکلامپسی دانست. مطالعاتی درباره نقش نیترات غذایی و آب چغندر در فشار خون دوران بارداری انجام شده، اما شواهد برای توصیه آب چغندر بهعنوان درمان یا مکمل روتین کافی نیست.
در دوران بارداری، بهخصوص اگر فشار خون بالا، دیابت بارداری یا بیماری زمینهای دارید، بهتر است درباره مصرف مقادیر زیاد آب لبو یا هر نوع مکمل غذایی با پزشک مشورت کنید.
چرا بعد از خوردن لبو ادرار قرمز میشود؟
یکی از اتفاقهای طبیعی پس از خوردن لبو، تغییر رنگ ادرار به صورتی یا قرمز است. این حالت که به آن Beeturia گفته میشود، میتواند در بعضی افراد بعد از مصرف چغندر اتفاق بیفتد.
بااینحال، هر ادرار قرمز یا صورتی را نباید به مصرف لبو نسبت داد. اگر تغییر رنگ ادرار بدون ارتباط با مصرف لبو ادامه پیدا کرد یا همراه با درد، سوزش، تب یا علائم دیگر بود، باید بررسی پزشکی انجام شود؛ زیرا خون در ادرار نیز میتواند باعث تغییر رنگ ادرار شود.
بهترین روش پخت لبو چیست؟
برای پخت لبو میتوانید از قابلمه، فر یا زودپز استفاده کنید. روش انتخابی بیشتر به زمان و بافت موردنظر شما بستگی دارد.
پخت لبو در قابلمه
لبوها را بشویید و پوست آنها را جدا نکنید. سپس در قابلمه قرار دهید و به اندازهای آب اضافه کنید که روی لبوها را بپوشاند.
لبو را با حرارت ملایم بپزید تا کاملاً نرم شود. زمان پخت به اندازه و نوع لبو بستگی دارد و بهتر است بهجای یک زمان ثابت، نرمشدن آن را با چنگال بررسی کنید.
پس از پخت، اجازه دهید کمی خنک شود و سپس پوست آن را جدا کنید.
پخت لبو در فر
لبوها را پس از شستوشو خشک کنید و در فویل بپیچید. سپس در فر قرار دهید تا کاملاً نرم شوند.
پخت لبو در فر باعث میشود آب کمتری مستقیماً با لبو تماس داشته باشد و طعم آن نیز غلیظتر باقی بماند.
پخت لبو در زودپز
برای کاهش زمان پخت میتوانید لبو را در زودپز آماده کنید. مدت زمان دقیق به اندازه لبو و نوع زودپز بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است پس از پایان زمان پخت لبو در زودپز، میزان نرمی آن را بررسی کنید.
آیا میتوان به لبو شکر اضافه کرد؟
بله، در برخی روشهای سنتی برای تهیه لبو شیرین، شکر یا شیرینکننده به آن اضافه میشود. بااینحال، لبو بهطور طبیعی شیرین است و برای مصرف روزمره نیازی به افزودن مقدار زیادی شکر ندارد.
اگر هدف شما داشتن یک میانوعده سالمتر است، بهتر است مقدار شیرینکننده افزوده را محدود کنید.
نکات مهم برای خرید لبو
هنگام خرید لبو به این نکات توجه کنید:
- لبو باید سفت و نسبتا سنگین باشد.
- پوست آن نباید نشانههای واضح کپک، پوسیدگی یا آسیب شدید داشته باشد.
- لبوهای خیلی نرم یا چروکیده احتمالاً تازگی کمتری دارند.
- اندازه متوسط معمولاً برای پخت خانگی مناسبتر است.
- برگهای تازه، در صورت وجود، میتوانند نشانه تازگی بیشتر محصول باشند.
چگونه لبو را نگهداری کنیم؟
لبوی خام یا همان چغندر را بهتر است در محیط خنک یا یخچال و دور از رطوبت اضافی نگهداری کنید.
لبوی پخته نیز پس از خنکشدن باید در ظرف دربسته داخل یخچال قرار بگیرد و بهتر است در مدت مناسب مصرف شود.
اگر مقدار زیادی لبو پختهاید، میتوانید آن را در بستهبندی مناسب فریز کنید. بهتر است قبل از فریزکردن، لبو کاملاً خنک شود و در اندازههای مصرفی بستهبندی شود.
جمعبندی؛ آیا لبو برای بدن مفید است؟
لبو یک سبزی ریشهای مغذی است که میتواند بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشد. فیبر، فولات، ترکیبات گیاهی و نیترات طبیعی از مهمترین ویژگیهای تغذیهای آن هستند.
برخی پژوهشها نشان دادهاند که نیترات موجود در چغندر، بهویژه در قالب آب چغندر، میتواند در بعضی افراد به کاهش فشار خون سیستولیک کمک کند؛ بااینحال، این اثر به معنی درمان بیماری با لبو نیست.
همچنین لبو بهدلیل داشتن فیبر میتواند به تامین فیبر مورد نیاز بدن کمک کند، اما نباید آن را درمان یبوست، کمخونی، کبد چرب، بیماریهای کلیوی یا سایر بیماریها دانست.
اگر سالم هستید، میتوانید لبو را به شکل پخته، در سالاد، سوپ یا سایر غذاها در برنامه غذایی خود قرار دهید. در صورت داشتن بیماری زمینهای، سابقه سنگ کلیه یا مصرف داروهای خاص، مقدار مصرف باید متناسب با شرایط فردی شما باشد.
آیا لبو برای یبوست خوبه؟
لبو بهدلیل داشتن فیبر میتواند به تامین فیبر رژیم غذایی و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش کمک کند، اما درمان اختصاصی یبوست نیست.
آیا لبو برای کمخونی مفید است؟
لبو مقداری آهن و فولات دارد، اما منبع بسیار غنی آهن نیست و نمیتواند جایگزین درمان کمخونی فقر آهن شود.
آیا لبو برای کلیه ضرر دارد؟
لبو حاوی اگزالات است و اگر سابقه سنگ کلیه، بهخصوص سنگ کلسیم اگزالات، دارید بهتر است مقدار مصرف آن را با توجه به توصیه پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم کنید.
آیا آب لبو برای کبد مفید است؟
آب لبو یک نوشیدنی حاوی ترکیبات گیاهی و نیترات است، اما شواهد کافی برای اینکه آن را پاککننده یا درمانکننده بیماریهای کبدی بدانیم وجود ندارد.
